Klima Fan Motoru (Blower) Arıza Belirtileri

Klima Fan Motoru Nedir ve Nasıl Çalışır?

Klima fan motoru, diğer adıyla blower, araçların iç mekan havalandırma sisteminin kalbi diyebiliriz. Bu motor, evaporatörü geçen soğuk havayı araç içine dağıtmak için sürekli çalışır. Elektrik enerjisiyle dönen fan motoru, farklı hız seviyelerde (1, 2, 3, 4 gibi) ayarlanabilir ve sürücünün ihtiyacına göre hava basma miktarını kontrolü sağlar.

Modern araçlarda fan motorları EC tipi (Electronically Commutated) veya klasik DC motorlar olmak üzere iki türde bulunur. EC motorlar daha ekonomik ve sessiz, DC motorlar ise daha güçlü ve ucuzdur. İç mekan filtresinin temizliği, ısıtıcı direnci ve motor veriminin kontrol edimesi, klimanızın uzun ömürlü olmasının anahtarıdır.

Fan motoru, kompresör çalışırken veya sadece fan modu açıkken hava çevrimini sağlar. Eğer bu motor çalışmazsa, soğutucu gazın içeri girmesi mümkün olmaz ve klimanız tamamen işlevsiz kalır.

• Motor gücü: Genellikle 40-120 Watt arasında değişir
• Çalışma sıcaklığı: -20°C ile +60°C arası
• Ömürü: Düzenli bakımla 8-15 yıl
• Kurulum yeri: Hava kutusu içinde veya insan tablesinin altında

Klima Fan Motorunun Arıza Belirtileri

Fan motoru arızasının en belirgin işareti, hava basma seviyelerinin çalışmadığı ya da sadece en yüksek seviyede çalıştığı durumdur. Bunu fark etmek çok kolay: klimanın 1-2-3 tuşlarına basıp hiç cevap vermezse, fan motorunun elektrik koneksiyonunda sorun olma ihtimali yüksektir.

Bazı durumlarda motor, kesintili şekilde çalışır. Yani 10 saniye çalışıyor, 5 saniye duruyorsa bu da motor mekanizmasının zarar gördüğünün göstergesidir. Ayrıca, fan motorunun yapması gereken standart hızlı hızlı sesinin duyulmaması da uyarı işaretidir.

Arızanın ileri safhasında motor tamamen kontak kaybedebilir. Bu noktada ısıl veya elektrik sigortası devreye girmiş olabilir. Garip çıtırtılı sesler, çizik sesi veya az sayıda fırlatma hataları da motorun ömrünün sonuna yaklaştığının habercisidir.

• Fan hız ayarlarının hiçbiri çalışmıyor
• Motor sadece maksimum seviyede çalışıyor
• Kesintili çalışma (on-off şeklinde)
• Anormal motor sesleri (çıtırtı, çizgi, vızıltı)
• Fan motor tamamen kontak kaybetmiş
• İç mekanda hava hiç basmıyor

Fan Motoru Arızasının Başlıca Nedenleri

Fan motoru arızalarının en yaygın nedeni, iç mekan filtresinin kirli olmasıdır. Uzun süredir temizlenmeyen filtre, motor üzerinde aşırı yük yaratır ve zamanla motorun mekanizması hasar görür. Bu nedenle, en az 15 bin kilometrede bir iç mekan filtresini kontrol edilmesi önerilir.

Elektrik problemi de çok sık görülen bir durumdur. Motor relesi (contactor) arızalı, kablolar kopmuş veya bağlantı noktaları pas tutmuş olabilir. Ayrıca, klimanın kontrol ünite kartı (PCB board) arızalıysa, motor hiçbir sinyal almaz ve çalışmaz.

Mekanik hasar, motor fırçalarının aşınması veya rulmanların (bearings) zarar görmesi de sık görülen sorunlardır. Motor rutubet veya su ile temas etmişse iç kısımda korozyon meydana gelir. Kompresörün yüksek elektrik yükü altında çalışması, fan motorunun aşırı termal yüke girmesine neden olabilir ve koruma termostatı motorun güç kaynağını keser.

• İç mekan filtresinin aşırı kirlenmesi
• Motor relesi (contactor) arızası
• Elektrik kablolarının kopması veya koparılması
• Bağlantı noktalarında oksidasyon (pas)
• Motor rutubet/su ile temas etmiş
• Fan motorunun mekanik parçaları hasar görmüş
• Kontrol kartı (PCB) arızalı

Fan Motoru Arızasını Tespit Etme Yöntemleri

Kendi başınıza yapabileceğiniz ilk kontrol, hava filtresini görmek ve temiz olup olmadığını anlamaktır. Araçta iç mekan filtresi genellikle torpido altında veya motor bölümünde yer alır. Filtre siyah ve tozlu görünüyorsa, ilk olarak bunu değiştirilmesi gerekir.

İkinci adım, motor konektörüne ulaşmak ve görsel olarak kontrol etmektir. Konektör noktasında pas var mı, kablolar kopmuş mu, diye bakılır. Temel bir voltmetre ile motor konektörüne 12V gelen olup olmadığını da kontrol edebilirsiniz. Şayet voltaj yoksa, elektrik sorunu vardır.

Motor mekanik testini ise, her hız seviyesinde motor sesi dinleyerek yapabilirsiniz. Normal çalışan bir fan motoru, belirli bir cıvıltı ve hızlı rotasyon sesiyle kendini belli eder. Eğer ses yoksa ve hiç tepki vermiyorsa, motor kesinlikle arızalıdır. Profesyonel test için servis cihazları (scanner) kullanılarak motor hız sensörü okunabilir.

• İç mekan filtresini kontrol edin (kirli ise değiştiriniz)
• Motor konektörüne voltaj gelip gelmediğini ölçün
• Konektör noktasını pas açısından kontrol edin
• Her hız seviyesinde motor sesini dinleyin
• Motor çalıştığında fanın dönüp dönmediğine bakın
• Servis cihazı ile motor parametrelerini okuyun

Fan Motoru Değiştirme ve Bakım İpuçları

Fan motorunu değiştirmek, araç markasına bağlı olarak 30 dakika ile 2 saat arasında sürer. Çoğu durumda, motor torpidonun altında bulunan hava kutusuna takılı durumdadır. İlk olarak pil negatifini çıkarmak çok önemlidir, ardından motor konektörü sökülür ve mekanik sabitlemeler (klasörler veya vidalar) çıkarılır. Yeni motoru yerine takıp vidalarını ve konektörü bağladıktan sonra, sistem test edilir.

Fan motoru değiştirme sırasında, hava kutusu içini temizlemek de önemlidir. Tozlu veya kirli ortamdan sonra motoru kuruluyorsanız, yeni motor kısa ömürlü olabilir. Ayrıca, motor değiştirilirken iç mekan filtresini ve hava kutusu kapağını da kontrol edip gerekiyorsa değiştirilmesi önerilir.

Motorsuz işlem arasında, elektrik koneksiyonlarını iyi temizleyin. Pas varsa, elektrik temizleyicisi veya incecik kum kağıdı ile oksit tabakasını alınız. Koneksiyonlar sıkı olmalı ve hiçbir boşluk kalmamalıdır. Motor kurulduktan sonra, tüm hız seviyeleri test edilmeli ve normal ses çıkıp çıkmadığı kontrol edilmelidir.

• Pil negatifini kesinlikle çıkarın
• Motor konektörünü gümrük kaydını yaparak sökün
• Mekanik sabitlemeler (vidalar, klasörler) çıkarın
• Hava kutusunu temizleyin ve tozları atın
• Koneksiyonları elektrik temizleyicisiyle temizleyin
• Yeni motoru yerleştirip vidalarını sıkın
• Konektörü iyice bağlayıp tüm seviyeleri test edin

Fan Motoru Problemi Yaşarken Geçici Çözümler

Eğer fan motorunuz arızalıysa ve hemen değiştirme imkanınız yoksa, birkaç geçici çözüm uygulayabilirsiniz. Bunlardan en yaygını, klima kontrol panelinin reset edilmesidir. Pil negatifini 15 dakika çıkartıp geri takması, kontrol sistemi kartının yeniden başlatılmasını sağlar ve bazen yazılım hatalarından dolayı oluşan motor arızalarını giderir.

Konektör sorunuysa, ılık su ve yumuşak fırçayla koneksiyonları temizlemek faydalı olur. Pas tutmuş bağlantılar, çoğu zaman hava basma sorununa neden olabilir. Bundan sonra, kontaktları iletken yağ (grease) ile koruyabilirsiniz.

Motor mekanik olarak arızalıysa ve tamamen çalışmıyorsa, ne yazık ki geçici çözüm yoktur. Ancak, motoru manuel olarak bir kaç kez döndürmeyi (motor kutu dışında) deneyen mekanikler olmuştur; fakat bu tehlikeli olabilir ve önerilmez. En güvenli yol, yeni motor almak ve profesyonel olarak kurdurmaktır.

• Pil negatifini 15 dakika çıkartıp geri takın (reset)
• Konektörleri ılık su ve fırçayla temizleyin
• Pas tutmuş bağlantılara iletken yağ uygulayın
• Motor konektörünü iyice oturttuktan sonra test edin
• Klima kontrolü yeniden başlatıp tüm seviyeleri test edin
• Hava filtresini değiştiripten sonra motoru test edin

Sonuç

Klima fan motoru arızaları, düzenli bakım ve kontrol yoluyla çoğu zaman önlenebilir. İç mekan filtresinin temiz tutulması, koneksiyonların pas tutmadığının kontrol edilmesi ve motor sesinin normal olup olmadığının gözlemlenmesi, motorun uzun ömürlü olmasını sağlar. Eğer motor arızalanırsa, hızlı harekete geçip yeni motor yerleştirmek önemlidir. Çünkü çalışmayan motor, tüm klima sisteminin verimsizleşmesine yol açar. Doğru ürün seçimi ve profesyonel kurulum, hiçbir zaman zararlı olmayacaktır.